Yangi alifbo konvertori onlayn: kirill, eski lotin va yangi lotin (Ş, Ç, Ö, Ğ)

Konvertor oʻzbek matnini uchta yozuv orasida oʻgiradi: kirill, islohotdan oldingi lotin (sh, ch, oʻ, gʻ) va 2026-yil 10-sentyabrda Senat maʼqullagan yangi lotin (Ş, Ç, Ö, Ğ). Yoʻnalish ikkita roʻyxat bilan tanlanadi, dastlabki yozuvni dastur oʻzi aniqlaydi, matn yozilishi bilanoq oʻgiriladi. Hammasi brauzeringizda hisoblanadi: birorta satr serverga yuborilmaydi va saqlanmaydi.

Qanday ishlatiladi

Matnni chap maydonga joylang — oʻng maydon oʻzi toʻladi. Dastlabki yozuvni konvertor harflarga qarab aniqlaydi: kirill koʻrsa «Kirill», ş, ç, ö, ğ koʻrsa «Yangi lotin» qoʻyadi. Avtomatik aniqlash kerak boʻlmasa, belgini olib tashlab, yozuvni qoʻlda tanlang. Strelkali tugma yoʻnalishni almashtiradi va natijani chap maydonga koʻchiradi — matnni u yoqdan bu yoqqa oʻgirib solishtirish uchun qulay.

Maydonlar ostida konvertor nima almashganini va necha marta almashganini koʻrsatadi: «sh → ş 14», «oʻ → ö 9». Shu orqali matnga islohot qay darajada tegishini darhol koʻrasiz va apostrof tushib qolgan joylarni ham topasiz.

Harflarda nima oʻzgaradi

Islohot birikmalarni olib tashlab, har bir tovushga alohida harf qoldiradi. Almashtirish toʻrtta, ammo ular deyarli har qanday oʻzbek matniga tegadi:

• sh → ş: shahar — şahar, Toshkent — Toşkent;
• ch → ç: chiroyli — çiroyli, uchun — uçun;
• oʻ → ö: oʻzbek — özbek, koʻcha — köça;
• gʻ → ğ: gʻalaba — ğalaba, togʻ — toğ.

Bundan tashqari ng birikmasi alifboda alohida harf hisoblanmaydi. Yozilishiga bu taʼsir qilmaydi: ming, keng, tong avvalgidek yoziladi, shunchaki endi bu ketma-ket ikki harf. Shuning uchun konvertor ng ga tegmaydi — bu kamchilik emas, toʻgʻri xatti-harakat.

Natija: avvalgi 26 harf va uchta birikma oʻrniga 28 harf va bitta apostrof. Alifboda c harfi hamon yoʻq — faqat ç bor.

Koʻpchilik chalkashtiradigan ikki apostrof

Eski lotinda ikki xil belgi ishlaydi va klaviaturada odatda ikkalasi ham yoʻq. Birinchisi — oʻ va gʻ harflaridagi ʻ modifikatori. Ikkinchisi — tutuq belgisi ʼ: maʼno, sanʼat, inʼom soʻzlaridagi ajratuvchi belgi; kirillda unga ъ mos keladi.

Amalda odamlar ularning oʻrniga qoʻlga tushganini yozadi: toʻgʻri qoʻshtirnoq, teskari belgi yoki tipografik apostrof. Konvertor bularning barchasini qabul qiladi va oʻzi hal qiladi: o yoki g dan keyingi apostrof — modifikator, qolgan hamma joyda — tutuq belgisi. Shuning uchun boshqa belgilar bilan yozilgan matn ham toʻgʻri oʻqiladi va özbekça maʼno boʻlib chiqadi.

Yangi yozuvda modifikator kerak emas — uning oʻrnini ö va ğ egalladi, — tutuq belgisi esa qoladi. Qonundagi «28 harf va bitta apostrof» shu maʼnoni anglatadi.

Bahsli holatlar: sʼh, cʼh va morfemalar chegarasi

Islohotning eng qiziq tomoni — u eski lotinning ancha yillik muammosini hal qiladi. Unda sh doim bitta ş tovushi sifatida oʻqilardi, shuning uchun s va h morfemalar chegarasida uchrab, alohida oʻqilishi kerak boʻlgan soʻzlarni apostrof bilan yozishga toʻgʻri kelardi: Isʼhoq, asʼhob. cʼh bilan ham shunday edi.

Islohotdan keyin bunga hojat qolmaydi: ş alohida harf, demak sh faqat s va h boʻlishi mumkin. Konvertor buni hisobga oladi va eski lotindan yangisiga oʻgirganda ajratuvchi apostrofni olib tashlaydi: Isʼhoq — Ishoq. Teskari yoʻnalishda esa qaytaradi, aks holda soʻz notoʻgʻri oʻqiladi: Ishoq yana Isʼhoq boʻladi.

Kirill bilan ham xuddi shunday: «сҳ» birikmasi eski lotinga sʼh, yangisiga oddiy sh boʻlib oʻtadi. Hujjatdagi ism ikki xil oʻqila boshlamaguncha bu mayda tafsilotdek koʻrinadi.

Kirillga oʻgirish: nimani uddalaydi, nimani yoʻq

«Lotin → kirill» yoʻnalishi eski hujjatlar va matni kirillda saqlanadigan bazalar uchun kerak. Konvertor ya, yo, yu, ye ni я, ё, ю, е ga ochadi, ş va sh ni ш va сҳ ga qaytaradi, ö ni ў, ğ ni ғ, q ni қ, h ni ҳ, x ni х, tutuq belgisini esa ъ ga oʻgiradi.

Bunday teskari vazifa hech qachon toʻliq avtomatik boʻlmaydi, buni oldindan aytgan maʼqul. Koʻz kerak boʻladigan uch joy:

• soʻz boshidagi e harfi э beradi, soʻz ichida — е; oʻzlashgan soʻzlarda buning teskarisi uchraydi;
• ц tovushi oʻzbek lotinida s yoki ts sifatida yoziladi, shuning uchun u har doim ham qaytmaydi — konsert «консерт» boʻladi, «концерт» emas;
• kirilldagi yumshatish belgisi lotinda umuman yozilmaydi, demak qaytganda ham paydo boʻlmaydi.

Hujjatdagi ism, familiya va manzillar uchun natijani albatta oʻqib chiqing: pasportdagi yozuv har qanday algoritmdan muhimroq.

Bu hozir kimga kerak

Sayt egalariga — matnlarning ikkinchi variantini tayyorlash va yangi harflar tanlangan shriftda qanday koʻrinishini tekshirish uchun: ş, ç, ö, ğ latin-ext toʻplamida yashaydi, faqat latin bilan ulangan shrift ular oʻrniga kvadrat koʻrsatadi. Tahririyat va tarjimonlarga — eski arxivni bir koʻrinishga keltirish uchun. Dizaynerlarga — peshlavha va maketni chamalash uchun. Qolganlarga — notanish yozuvda kelgan matnni shunchaki oʻqish uchun.

Islohot ortida nima turibdi va hujjatlar, qidiruv hamda sahifa manzillarida nimani kutish kerak — buni alohida yozdik: yangi oʻzbek alifbosi: nima oʻzgaradi va saytlar nima qilishi kerak. Boshqa vositalarimiz vositalar boʻlimida.

Tez-tez soʻraladigan savollar

Qonun kuchga kirdimi? Qonunni Qonunchilik palatasi 2026-yil 7-iyulda qabul qildi, Senat 10-sentyabrda maʼqulladi. U prezident imzolaganidan keyin kuchga kiradi, oʻtish bosqichma-bosqich deb eʼlon qilingan, hujjat va peshlavhalar uchun aniq muddatlar aytilmagan. Hozircha eski yozuv ham qonuniy.

ş, ç, ö, ğ ni klaviaturadan qayerdan olaman? Eng osoni — odatdagi tartibda yozib, matnni konvertordan oʻtkazish. Telefonda bu harflar turk tartibida bor, Windowsda — turk Q tartibida, macOS da Option orqali teriladi.

Matn rostdan hech qayerga ketmaydimi? Ha. Oʻgirishni brauzerdagi skript bajaradi, sahifa serverga hech nima yubormaydi va saqlamaydi. Tekshirish oson: sahifa yuklangach internetni oʻchiring — konvertor ishlayveradi.

Matn koʻrinishi saqlanadimi? Tinish belgilari, raqamlar, satr koʻchishlari va lotincha soʻzlar oʻz holicha qoladi — konvertor faqat oʻz alifbolarining harflariga tegadi. Matn ichidagi havola va pochta manzillarini koʻz bilan tekshirgan maʼqul: ularda harflarni oʻzgartirish shart emas.

Qancha matn joylash mumkin? Cheklov yoʻq, ammo juda uzun hujjatlarni boblarga boʻlib oʻgirish qulayroq — natijani oʻqib chiqish osonlashadi.

Ismlar haqida alohida

Familiya va ism oʻz qoidasi boʻyicha yashaydi: pasportda ular apostrofsiz yoziladi, Rossiya hujjatlarida esa IKAO sxemasi boʻyicha. Barcha variantni hujjatlar uchun ismlar konvertori bir vaqtda koʻrsatadi.