E-IMZO ishlamayapti: xatoliklar va ularning yechimi

E-IMZO bilan ishlashda eng koʻp uchraydigan holat shu: kalit bor, dastur oʻrnatilgan, lekin saytga kirish chogʻida hech narsa boʻlmaydi. Kalit tanlash oynasi chiqmaydi, chiqsa roʻyxat boʻsh, parol esa toʻgʻri kelmaydi. Odatda bunda kalitning oʻzi buzilmagan — zanjirning bitta boʻgʻini uzilgan: dastur ishga tushmagan, fayl boshqa papkada, sertifikat muddati tugagan yoki brauzer mahalliy xizmatga ishonmayapti.

Shu sahifada xatoliklar belgilari boʻyicha tartiblangan: ekranda nimani koʻrsangiz, oʻsha boʻlimni oching. Har bir boʻlimda sabab va aniq harakatlar bor, tartib esa tasodifiy emas — yuqoridan pastga qarab tekshirilsa, koʻpchilik holat birinchi uchta boʻlimda hal boʻladi. Dasturni oʻrnatish va kalitni olishning toʻliq yoʻli alohida maqolada: ERI kaliti olish va E-IMZO oʻrnatish.

Nimadan boshlash kerak?

Uzoq qidirishdan avval uchta narsani tekshiring — bu bir daqiqa oladi va koʻp vaqtni tejaydi.

• Soat yonida E-IMZO belgisi bormi. Belgi yoʻq boʻlsa, dastur ishlamayapti. Sayt kalitni oʻzi topa olmaydi: u kompyuterdagi mahalliy xizmatga murojaat qiladi, xizmat esa oʻchiq. «Пуск» menyusidan E-IMZO ni ishga tushiring va saytni qaytadan yangilang.
• Kalit fayli joyidami. Windows da bu C:\DSKEYS papkasi. Fayl ish stolida yoki «Yuklanishlar» papkasida yotsa, dastur uni koʻrmaydi — u faqat shu papkaga qaraydi.
• Fleshka ulanganmi. Kalitni fleshkada saqlaydiganlar uchun: fleshka chiqarilgan boʻlsa, roʻyxat boʻsh boʻladi, va bu xatolik emas.

Shu uchtasi joyida boʻlsa-da oyna chiqmasa, pastdagi boʻlimlarga oʻtamiz.

Kalitlar roʻyxati boʻsh qolsa nima qilish kerak?

Oyna chiqdi, lekin tanlash uchun hech narsa yoʻq. Dastur ishlayapti — demak muammo kalit faylining oʻzida yoki uning joyida.

• Papka. Fayl C:\DSKEYS ichida boʻlishi kerak. macOS va Linux da — uy katalogidagi DSKEYS papkasi. Ichki papkalar yaratmang: C:\DSKEYS\kalitlar\ ichidagi fayl koʻrinmaydi.
• Fayl nomi. Nomni oʻzgartirgan boʻlsangiz, fayl roʻyxatdan tushadi — nomda sertifikatga tegishli xizmat maʼlumotlari bor. Nomni qaytarib qoʻying yoki markazdan olingan asl nusxadan koʻchirib oling.
• Arxiv. Kalit ZIP yoki RAR ichida qolgan boʻlsa, dastur uni ochmaydi. Arxivni chiqaring va fayllarni toʻgʻridan-toʻgʻri DSKEYS ichiga joylang.
• Boshqa kompyuter. Kalit ish kompyuterida qolgan boʻlsa, uyda u yoʻq. Fayl — kalitning oʻzi, uni koʻchirish mumkin, lekin shuning uchun nusxani begonaga bermaslik kerak.
• Muddati tugagan sertifikat. Muddati oʻtgan kalit papkada qolaveradi, lekin tanlash oynasida koʻrinmasligi yoki sayt tomonidan rad etilishi mumkin. Buni quyida alohida koʻramiz.

Nega kalit tanlash oynasi chiqmaydi?

Bu eng koʻp savol tugʻdiradigan holat: sayt «kirish» tugmasiga javob bermaydi, hech qanday oyna ochilmaydi. Sabab deyarli har doim kalitda emas — sayt bilan kompyuterdagi dastur oʻrtasidagi aloqada.

Dastur ishga tushganini qanday bilish mumkin?

Ishonchli belgi — soat yonidagi yashirin belgilar orasida E-IMZO nishoni. Agar u yoʻq boʻlsa, dasturni «Пуск» dan ishga tushiring. Har safar oʻzi ishga tushishini xohlasangiz, dastur sozlamalarida avtomatik ishga tushishni yoqib qoʻyish mumkin, aks holda kompyuterni oʻchirib-yoqqandan keyin yana qoʻlda ochish kerak boʻladi. Dastur ochilmasa yoki darhol yopilib qolsa, uni administrator nomidan qayta oʻrnatish kerak: oʻrnatuvchi faylga oʻng tugma — «Administrator nomidan ishga tushirish».

Ildiz sertifikati nima va nega muhim?

Oʻrnatishning oxirida dastur ildiz sertifikatini oʻrnatishga ruxsat soʻraydi. Oʻsha paytda «Yoʻq» bosilgan boʻlsa yoki soʻrov boshqa oyna ortida qolib ketgan boʻlsa, oʻrnatish tugaydi, dastur ishlaydi — ammo brauzer mahalliy xizmatga ishonmaydi va sayt uni koʻrmaydi. Tashqi belgisi aynan shunday: hech qanday xatolik yozilmaydi, oyna shunchaki chiqmaydi. Yechimi bitta — dasturni administrator nomidan qayta oʻrnatish va sertifikat soʻroviga «Ha» deb javob berish. Kalit fayllari bunda oʻchmaydi.

64443 porti, brauzerlar va kengaytmalar

Brauzerlar, kengaytmalar va kalit tanlash oynasi mavzusi alohida yoritilgan: E-IMZO va brauzer. macOS uchun esa oʻz tartibi bor: E-IMZO ni Macʼga oʻrnatish.

Dastur kompyuter ichida 64443 portida soʻrovlarni qabul qiladi, sayt esa shu portga murojaat qiladi. Shu sababli aloqani yoʻlda toʻsadigan uchta narsa bor.

• Antivirus va «himoyalangan ulanish». HTTPS ni tekshiradigan antiviruslar mahalliy xizmatga soʻrovni begona deb biladi. E-IMZO ni istisnolar roʻyxatiga qoʻshib, tekshirishni vaqtincha oʻchirib koʻring.
• Brauzer kengaytmalari. Reklama bloklovchilar va VPN kengaytmalari ham shu soʻrovni kesadi. Tez tekshiruv: boshqa brauzerda yoki yashirin rejimda urinib koʻring. Boshqa brauzerda ishlasa — gap kengaytmalarda, imzoda emas.
• Ish joyidagi tarmoq. Qattiq sozlangan ofis tarmogʻida port yopiq boʻlishi mumkin. Mobil internetdan tekshiring: u yerda ishlasa, savol tarmoq administratoriga.

Parol toʻgʻri kelmasa yoki esdan chiqsa?

Avvalo eng oddiy sabablarni chetlab oʻtmang: parol ingliz tilidagi klaviatura joylashuvida kiritiladi, Caps Lock oʻchiq boʻlishi kerak, boshida yoki oxirida nusxa olishda tushib qolgan boʻsh joy boʻlmasin. Koʻpchilik «kalit buzilgan» degan holat aslida shu.

Parol haqiqatan esdan chiqsa, holat quyidagicha. Fayl aynan shu parol bilan shifrlangan, va uni parolsiz ochish mumkin emas — hech kim, shu jumladan qoʻllab-quvvatlash xizmati ham parolni «aytib» bera olmaydi. Shu bilan birga Soliq qoʻmitasi maʼlumotiga koʻra ERI yopiq kalitining parolini e-imzo.soliq.uz saytidan arizada koʻrsatilgan telefon raqami orqali qayta olish mumkin. Amalda bu shuni bildiradi: parol unutilganda yoʻl kalitni qaytadan rasmiylashtirishdan oʻtadi, va buning uchun markazga borish shart emas — e-imzo.soliq.uz da kalitni qayta olish arizasi bor, shaxsni tekshirish esa Face ID orqali onlayn oʻtishi mumkin. Shu bilan birga shaxsiy kabinet parolini ERI kalitining paroli bilan aralashtirmang: kabinet paroli kirish oynasidagi «Parolni unutdingizmi» havolasi va SMS kodi bilan tiklanadi va kalitga umuman taʼsir qilmaydi. Bu tartib batafsil yozilgan: kalit va parolni tiklash.

Arizada koʻrsatilgan raqam allaqachon oʻzgargan boʻlsa, bu yoʻl ishlamaydi: tasdiq SMS sizga yetmaydi. Bu holda kalit egasi raqamni oʻzgartirish uchun Davlat xizmatlari markaziga ariza beradi.

Sertifikat muddati qancha va tugaganini qanday bilish mumkin?

Qoidaga koʻra ERI kaliti sertifikatining amal qilish muddati kalit roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab 24 oydan oshmaydi. Aniq sana sertifikatning oʻzida yozilgan, shuning uchun «hammaga bir yil beriladi» degan gapga tayanmang — kalit tanlash oynasida va shaxsiy kabinetda muddatni koʻrish mumkin.

Muddati tugagan kalit bilan ikki xil holat boʻladi: u roʻyxatda umuman koʻrinmaydi yoki koʻrinadi, tanlanadi, lekin sayt kirishni rad etadi. Ikkinchisi chalkashtiradi — tashqaridan hamma narsa joyida, aslida esa sertifikat eskirgan. Yechimi — kalitni yangilash; muddati tugashidan avval ulgursangiz, buni masofadan qilish osonroq. Shuning uchun muddatni oldindan bilib qoʻyish, keyin shoshilib yurgandan yaxshiroq.

Kalit bor, lekin sayt qabul qilmasa

Oyna chiqdi, kalit tanlandi, parol qabul qilindi — va sayt baribir kiritmadi. Bu alohida holat, va u texnik emas, huquqiy.

• Shaxsiy kalit va tashkilot kaliti — ikki xil sertifikat. Tashkilot nomidan hisobot shaxsiy kalit bilan imzolanmaydi va aksincha. Bir kompyuterda ikkisi birga yotsa, roʻyxatdan notoʻgʻrisini tanlash oson.
• Sertifikatdagi maʼlumot sayt kutganiga toʻgʻri kelmasligi. Kalit bitta jismoniy yoki yuridik shaxsga tegishli; boshqa tashkilotning kabinetiga u bilan kirilmaydi.
• Xizmatning oʻzidagi uzilish. Bir xil kalit bir saytda ishlab, boshqasida ishlamasa — ehtimol gap kalitda emas. Oradan yarim soat oʻtib qayta urinib koʻring.

Soliq xizmatlariga kirishdagi alohida nozikliklar soliq.uz shaxsiy kabineti haqidagi maqolada koʻrsatilgan.

Windows 7 va 8.1 da nega boshqacha?

Yangilanmagan eski tizimlarda brauzerlar E-IMZO ning ildiz sertifikatiga ishonishni toʻxtatgan. Dastur oʻrnatiladi, soat yonida belgi paydo boʻladi, lekin brauzer mahalliy xizmatga ulanmaydi — va bu sozlama bilan tuzatiladigan narsa emas. Shu holat uchun alohida yechim bor: E-IMZO Browser — imzo bilan ishlashga moslangan alohida brauzer. Windows 10 va 11 da esa bu muammo yoʻq, u yerda sabablar yuqorida sanalganlar orasida boʻladi.

Windows versiyalari orasidagi farqlar va qaysi fayl kerakligi batafsil yozilgan: E-IMZO yuklab olish va oʻrnatish.

Telefonda imzolash mumkinmi?

Stol kompyuteri uchun moʻljallangan dasturni telefonga oʻrnatib boʻlmaydi, va DSKEYS papkasidagi faylni telefonga koʻchirib imzo qoʻyish ham ishlamaydi. Telefon uchun alohida yoʻl bor: ID Card asosidagi E-IMZO mobil ilovasi — u Google Play da mavjud va roʻyxatga olish markazida berilgan kalitlar bilan ishlaydi. Yaʼni «telefonda ochilmayapti» degan holat xatolik emas: kompyuterdagi va telefondagi imzo bir xil narsa emas.

Qachon markazga borish kerak?

Koʻp hollarda borish shart emas, lekin uchta vaziyat bor, qaysi birida masofadan hal boʻlmaydi.

• Kalit fayli butunlay yoʻqolgan va nusxasi yoʻq. Fayl — kalitning oʻzi, uni qayta tiklab bermaydi: yangi kalit rasmiylashtiriladi. Lekin bu avtomatik ravishda safar degani emas — shaxsni Face ID orqali onlayn tekshirishdan oʻtsangiz, ariza masofadan beriladi; oʻtmasa, markazga borish kerak.
• Arizadagi telefon raqami oʻzgargan. Raqamni oʻzgartirish uchun kalit egasining arizasi kerak, buni Davlat xizmatlari markazi qabul qiladi.
• Apparat USB-token bilan muammo. Token oʻzining drayveri bilan ishlaydi va uni oʻzingiz yasab olmaysiz — savol tokenni bergan markazga.

Kalitni roʻyxatga olish Soliq qoʻmitasi huzuridagi Ilmiy-informatsion texnologiyalar markazi tomonidan amalga oshiriladi: Davlat xizmatlari markazlari orqali, yagona portal yoki e-imzo.soliq.uz orqali. Oʻzingiz bilan shaxsni tasdiqlovchi hujjat — pasport, harbiy guvohnoma, haydovchilik guvohnomasi yoki boshqa hujjat — olib borish kerak.

Qisqacha

Tartib doim bir xil: soat yonidagi belgi, C:\DSKEYS dagi fayl, nomi oʻzgarmagani, sertifikat muddati, keyin brauzer va 64443 porti. Oyna umuman chiqmasa — koʻpincha ildiz sertifikati oʻrnatilmagan yoki antivirus toʻsayapti. Roʻyxat boʻsh boʻlsa — fayl boshqa joyda yoki nomi oʻzgargan. Parol esdan chiqsa — avval e-imzo.soliq.uz dagi tartibni sinang, arizadagi raqam oʻzgargan boʻlsa markazga ariza bering. Eng muhimi esa oldini olish: kalit faylining nusxasini alohida joyda saqlang va sertifikat muddatini oldindan bilib qoʻying.

Telefonda imzolash kerak boʻlsa, rasmiy mobil ilova ham bor: E-IMZO mobil ilovasi (ID Card) — QR orqali imzolash, kalit faylini telefonga koʻchirish va ID-kartadagi ERI haqida.